KOKALEKUA ETA TOPOGRAFIA

Bernedoko hirigune historikoa goragune txiki batean dago, Arabako Mendialdea eta Errioxa banatzen dituen Toloño mendilerroaren oinean. Handik, Ega ibaiak zeharkatzen duen haran emankor handia ikusten da.
Bi bide natural garrantzitsuren bidegurutzea da Bernedo, eta horrek eragin handia izan du Bernedoren historian. Bide natural horiek dira, alde batetik, Nafarroa eta Ebro ibaiaren inguruko lurrak lotzen dituen bidea, ekialdetik mendebaldera doana, eta, bestetik, "Mandazainen bidea" edota "Valentziarren, Aragoiarren eta Gaztelauen bidea", Donostiarantz eta Frantziarantz doana, eta XVIII. mendean asko erabiltzen zena...
    BILAKAERA HISTORIKOA ETA HIRI EGITURA

HISTORIA		  
Ez dakigu zehazki Bernedo noiz sortu zen. Donemiliagako Reja dokumentuan (1025ekoa) ez da zergadun gisa ageri, Nafarroaren eskumenpekoa baitzen. Badakigu, hala ere, bastioi garrantzitsu izan zela, eta Alfontso I.a Borrokalariaren garaietan gaztelua izan zuela. Etengabe liskar politikoak zeudenez gero, gotorleku ugari eraiki behar izan zuten leku estrategikoetan, hots, Ocion, Urizaharran, Bernedon, Marañonen eta Santa Kurutze Kanpezun.

1182an Antso VI.a Jakitunaren Errege Forua jaso zuen Bernedok. Nafarroaren menpean egon zen 1476. urtea arte, eta, Gaztelaren menpera pasa zen. 1485ean Aialatarren Maiorazkoarena izatera pasa zen, eta hala jarraitu zuen bi belaunaldiz. 1521ean, Komunitateen Gerra eta gero, Diego Martinez de Alaba jaunaren menpera pasa zen. 1576 eta 1584 urteen artean, Juan Quintana (Gasteizko Eskibeldarren familiakoa) Bernedoko gazteluaren alkaide bihurtu zen. XVIII. mendean, Tomas Ribas Berastegi eta horren semea, Legardako markesa, izan ziren gotorlekuko alkaideak.
HIRI GARAPENA  
Hirigintzari dagokionez, babeserako hiri motakoa da Bernedo; gaztelu baten inguruan sortu zen, eta lurraldeari egokitzen zaio; beraz, aldez aurretiko plangintza baten arabera eraiki zen. Luzetarako hiru kale ditu, erdikoa zabalagoa dela. Berebat, horiek komunikatzen dituzten zeharkako kantoiak ditu.

 
ERAIKIN MOTAK  
Hiriguneko etxeak multzo gotikoaren estilokoak dira. 5 edo 6 metroko aurrealdea dute, sakonera aldakorra eta bi sarrera, normalean altuera ezberdinetan. Oinetxeak XVII. eta XVIII. mende bitartean eraikitako oinplano erdiratua du, eta bolumen konpaktukoa da. Azkenik, eraikin bereziak, orokorrean ezohikoak.
     ELEMENTU EGITURATZAILEAK
 

Honakoak dira hirigune historikoa egituratzen duten elementuak: harresia (hiribilduaren tamaina definitzen du) eta alboko espazioak, hots, Sarrerako atea, iparraldeko ertza (ate baten hondarrak), ekialdeko ertza (ate baten hondarrak), Angostinako atea, gaztelu-gotorlekua, Jaiotzako Andre Mariaren eliza eta Santa Teresaren ermita, kaleen lerrokadurak eta lur sailen itxiturak, eta harresi barruko toki irekiak.
Barrunbe harresituaren barruan, hiru kale nagusi daude, ekialdetik mendebaldera. Nibel kurbei jarraitzen diete, eta kale txikiek eta kantoiek zeharkatzen dituzte. Partzelazioa gotikoa da, eta aldaketa gutxi izan da geroztik. Kasurako, bi etxebizitza edo gehiago batuta, bakarra egin dute.

 		 
 itzuli  gora